Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın el değmemiş nehir ve derede saptanan turuncu renk değişiminin, küresel ısınma sonucu eriyen permafrost katmanlarının tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, eriyen zemin tabakalarının yer altı sularını sülfürlü minerallerle buluşturduğunu ortaya koydu.
Asit ve Ağır Metal Sızıntısı
Bilim insanları, 2022 ile 2024 yılları arasında Brooks Sıradağları çevresindeki altı ayrı su havzasından toplanan örnekleri tahlil etti. Eriyen donmuş tabakalar üzerinden sızan yer altı sularının derinlerdeki sülfürlü kayalarla birleştiği, oksijen ve su tepkimesiyle oluşan sülfürik asidin demir, alüminyum, çinko, nikel ve kadmiyum gibi metalleri suya saldığı anlaşıldı.
Araştırma verilerine göre, temiz kalan yukarı havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değeri, yamaç sızıntılarında 3,2’ye kadar geriledi. Bu sızıntılardaki sülfat ve bileşik metal yoğunluğunun, ana nehir yataklarındaki miktarlardan binlerce kat fazla olduğu kaydedildi.
Nehirlerin Taşıma ve Tamponlama Kapasitesi
Yan kollardan gelen yoğun asit ve metal yüküne rağmen ana akarsuların nötr pH değerlerini korumayı başardığı gözlemlendi. Ancak nehirlerin sahip olduğu bu tamponlama kapasitesinin, metallerin ve sülfatın akıntı yönünde kilometrelerce taşınmasını engelleyemediği vurgulandı.
Salmon Nehri boyunca yapılan 103 kilometrelik hat ölçümlerinde, etkilenen kolların katılımıyla sülfat miktarının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma yükseldiği ve bu değerlerin nehir boyunca korunduğu tespit edildi.
2019-2020 Kırılması ve İyileşme Süreci
Agashashok ve Wulik nehir sistemlerine ilişkin uzun vadeli kayıtlar, kimyasal değişimlerin kademeli değil, 2019 ile 2020 senelerinde ani bir sıçrama yaptığını gösterdi. Bu dönemde Wulik Nehri’ndeki toplam çinko miktarında yüzde 770’e varan artışlar saptandı.
Değişimin zamanlamasının, bölgede son dönemin en sıcak ve en yoğun kar yağışlı kış mevsimlerinin yaşandığı 2018-2019 yıllarına denk geldiği bildirildi. Kalın kar örtüsünün toprağı soğuktan yalıtarak donmayı önlediği ve toprak erimesi sürecini derinleştirip yer altı suyu hareketliliğini artırdığı kaydedildi.
2021 ile 2024 yılları arasında ise Wulik Nehri’ndeki sülfat ve çinko seviyelerinin yeniden düşüşe geçtiği ve nehrin asit nötralize etme kapasitesinin yükseldiği görüldü. Araştırmacılar bu durumu geçici bir “iyileşme süreci” olarak tanımlarken, sürecin kesin mekanizmasının henüz netleşmediğini ifade etti.
